طبقه بندی انواع مواد مخدر 

بر اساس اثرات و منشاء 

 طبیعی یا مصنوعی آنها

انواع طبقه بندی مواد اعتیاد آور بر اساس اثر آنها روی فعالیت های

فکری و روحی با توجه به منشاء طبیعی یا مصنوعی آنها عبارت اند

 از :

گروه سستی زا : که به دو دسته سستی زاهای طبیعی نظیر تریاک

 و مشتقات لابراتوری و غیر لابراتوری آن و سستی زاهای مصنوعی

نظیر متادون و باربیتورات ها تقسیم می گردد .

گروه توهم زا : این مواد نیز به توهم زاهای طبیعی مانند شاهدانه و

 مشتقات آن ، مسکالین ، سیلوسپین ، و توهم زاهای مصنوعی نظیر

 دی متیل تری پتامین D.M.T ، دی اتیل تری پتامین D.E.T و ...

تقسیم می شوند .

گروه توان افزا : شامل توان افزا های طبیعی مثل کوکا و مشتقات آن،

 برگ بعضی از درختان نظیر خات ، کراتم ، ناس و ... و توان

افزاهای مصنوعی نظیر آمفتامین ها می باشند و در این مجموعه ،

طبقه بندی مزبور ، مدنظر و مورد بحث قرار گرفته است .

مواد سستی زای طبیعی ( خشخاش = تریاک و آلکالوییدهای آن )

 تریاک

تریاک قدیمی ترین و مشهور ترین ماده مخدری است که از شیره گیاه

 خشخاش به دست می آید و فرآیند تولید و تهیه آن به شرح ذیل

است .

در اواخر ماه دوم بهار ، گل های خشخاش به کپسولی به رنگ سبز

تیره به نام گرز یا غوزه خشخاش تبدیل می گردند . کپسول ها پس از

 مدت کمی رو به زردی می گرایند و در این هنگام که اواخر بهار یا

اوایل تابستان است در پایان روز و در ساعاتی که هوا خنک است به

 روش خاصی مبادرت به تیغ زدن آنها می نمایند . تیغ زدن عملی

است بسار ظریف و معمولا 15 روز بعد از اینکه گلبرگ ها ریخته شد

 شروع می شود . کشیدن تیغ به غوزه خشخاش باید نه سطحی و نه

 خیلی عمیق باشد یعنی تیغ از طبقه میانی پوست ، جایی که شیره

سفید رنگ جمع شده است ، تجاوز نکند . شکا ظاهری و جهت

کشیدن تیغ در میان زارعان خشخاش کار ، یکسان نمی باشد ؛ بعضی

 از کشور ها تیغ را عمودی و بعضی دیگر افقی و برخی دیگر مورب

می کشند . پس از کشیدن تیغ ، شیره سفید رنگی که در سطح گرز

ظاهر می شود به تدریج در مجاورت هوا به رنگ قهوه ای روشن و

گاهی تیره تبدیل می گردد. این ماده را تریاک خام یا به اصطلاح

قاچاقچیان ایرانی چونه می گویند . شیره غلیظ شده یا اصطلاحا اشک

 خشخاش را کارگران در صبحگاهان که هوا گرم نشده است ، با

قاشقک های مخصوصی جمع آوری می کنند . به طور متوسط ، یک

 غوزه خشخاش بین 2 تا 5 گرم شیره می دهد .

در بعضی نقاط ، گرز خشخاش را فقط یک بار تیغ می زنند و در

برخی دیگر چند روز متوالی این کار را انجام می دهند ، ولی برداشت

تریاک خوب با مرفین زیاد از یک تا دو مرحله تیغ زدن امکان پذیر

می باشد . شیره سفید که در مجاورت هوا به صمغ قهوه ای رنگ

تبدیل گردیده در پیاله های مخصوص جمع آوری و برای تریاک مالی

 آماده می شود . شیره تریاک جمع آوری شده به ترتیب فوق در ظرف

 های بزرگ ریخته شده و با عملیاتی مثل در آفتاب قرار دادن و

حرارت دادن ، تریاک مالی (تیاری ) تبدیل به تریاک می گردد. یک راه

 دیگر برای به دست آوردن این ماده ، جوشاندن کپسول های خشخاش

 در آب است .

الف ) آلکالویید های تریاک

تریاک دارای ترکیبات زیاد و ناشناخته ای است که تاکنون حدود 25

نوع موثر آن استخراج و شناخته شده است که بعضی به نسبت زیاد و

 بعضی به نسبت کم در تریاک وجود دارد . مهم ترین آلکالویید های

تریاک عبارت اند از :

مرفین 4 الی 20 درصد

نارکوتین 8 دهم الی 1 درصد

پاپارین 5 دهم الی 1 درصد

تبایین 2 دهم الی 8 دهم

کدیین 2 دهم الی 8 دهم

نارسیین 1 دهم الی 5 دهم

ب) طرز شناسایی تریاک (شکل ظاهری ، رنگ و بو )

تریاک به ابعاد و اشکال متفاوت مانند حبه قند ، لول ، کیک و ...

یافت می شود . رنگ آن قهوه ای متمایل به سیاه با بافت شل و نرم

 است و می توان نوع سفت آن را نیز مشاهده کرد که داخل آن معمولا

 نرم است و اگر با یک سوزن آن را سوراخ کنیم از آن مایعی به

خارج ترشح می شود که بویی تند ، شبیه به آمونیاک دارد و می توان

 آن را بوی ادرار مانده و بو گرفته مقایسه کرد .

از راه های دیگر شناسایی تریاک ، هنگام سوختن است (تدخین) که

 بوی حاصل از آن شبیه بویی است که از سوزانده شدن چسب دو قلو

 متصاعد می گردد . شناسایی علمی آن با استفاده از محلول مارکیز

 (ترکیبی از 10 قطره محلول فرمالویید 40 درصد در ده سی سی اسید

 سولفوریک غلیظ ) صورت می گیرد . در این آزمایش تریاک و

مشتقات آن موجب تغییر رنگ زرد محلول به بنفش می شود .

ج)نحوه استعمال تریاک

تریاک هم از طریق خوردن و هم از طریق دود کردن استعمال می

شود . ولی اثر دود کردن و کشیدن آن سریع تر از طریق خوراکی آن

است . مصرف تریاک به وسیله خوردن توسط افراد غیر معتاد همانند

 سمی است که ایجاد مسمومیت شدید می نماید. استعمال تریاک از

طریق دود کردن با وسایلی چون وافور ، سیخ ، سنگ ، قلیان و ...

انجام میگیرد .

د)میزان تقریبی مواد مصرفی معتادان به تریاک

میزان مواد مصرفی معتادان تریاک به دلایل چندی از قبیل شدت اعتیاد

 ، شرایط جسمانی ، وضعیتمالی معتاد و ... متغیر است ؛ لذا با در

نظر گرفتن عوامل مزبور به طور متوسط یک فرد معتاد در هر بار

چهار نخود (یک دوم مثقال ) تریاک می کشد و ممکن است روزانه

چند بار تکرار شود .

در اینجا به منظور آشنایی بیشتر ، به بعضی از اوزان اشاره می شود

 که در توزیع و خرید و فروش تریاک کاربرد دارند :

50 تا 52 لول تریاک ؛ یک کیلوگرم

یک لول تریاک ؛ تقریبا 20 گرم

یک سیر ؛ 75 گرم یا 16 مثقال

یک مثقال ؛ 6/4 گرم یا هشت نخود

ه)عوارض مصرف تریاک

برخی تصورات عامیانه در خصوص استعمال تریاک بدین صورت

است که کشیدن تریاک برای از بین بردن درد پا ، سر درد ، رماتیسم،

 درد های سینه و رفع خستگی و کوفتگی خوب است در حالی که

تریاک ، مرفین و به طور کلی مواد مخدر همیشه جنبه درمانی

ندارند .

 در واقع تصورات توده مردم در ادوار گذشته خواص دارویی آن را تا

بدان حد توسعه داده بود که برای تسکین ناراحتی ها و معالجه هر

بیماری بدان مراجعه می کردند . مصرف مداوم تریاک باعث اعتیاد

جسمی و روانی می شود و عوارضی از جمله یبوست ، لاغری ،

ناراحتی معده ، بی اشتهایی ، خشکی پوست ، تیره شدن لب ها و

اختلالات روانی به همراه دارد و در بعضی از تحقیقات پزشکی در

ایران نشانه هایی از سرطان مثانه و سرطان مری در معنادان به

تریاک دیده شده است .

سوخته تریاک

پس از مصرف تریاک در حقه وافور یا به هر شکل دیگر ، ماده قهوه

 ای سوخته و براق به نام سوخته تریاک به دست می آید که گاهی آن

 را در آب حل و به صورت شربت بنفش رنگی مصرف می کنند ، تا

سال های اخیر خانواده ها سوخته تریاک را به اطفال و بزرگسالان

برای درمان اسهال ، سرماخوردگی و ... تجویز می کردند .

شیره مطبوخ

علاوه بر استنشاق دود تریاک ، استفاده از شیره مطبوخ نیز متداول

است و سابقه طولانی دارد . برای تهیه شیره مطبوخ ، سوخته تریاک

 را به نسبت 3 به 1 در آب حل می کنند ( مایع شیره ) و

می جوشانند، و آن را از صافی عبور می دهند ، آنچه در صافی

باقی می ماند تفاله نام دارد . سپس محلول حاصل را مجددا حرارت

 می دهند و به این ترتیب ماده خمیری و سفت غلیظی به رنگ

قهوه ای تند مایل به سیاه به دست می آید که شیره مطبوخ است .

معتادان کهنه کار ( شیره ای ) شیره مطبوخ را با دستگاهی به نام

نگاری دود می کنند . نگاری ، دستگاهی است که نخستین بار چینی

ها با آن شیره تریاک مصرف می کردند .

مرفین

مرفین یکی از اجزای اساسی و اصلی تریاک است که 4 تا 20 درصد

ماده مذکور را تشکیل می دهد و به طور متوسط از هر 10 کیلو

تریاک ، یک کیلو مرفین تهیه می شود . مرفین به صورت گرد سفید

یا کرم و گاهی قرمز آجری می باشد که تلخ و بی بو است . در حالت

 خالص به صورت نرم یا ورقه ای بوده و رنگ آن سفید تا زرد کم

رنگ متغیر است . در هر صورت ، بستگی به نحوه مراحل ساخت و

 درجه خلوص دارد .

الف ) نحوه استحصال

عمل جدا کردن مرفین از تریاک با استفاده از آب ، هیدرو کسید کلسیم

 و کلرید آمونیوم صورت می گیرد . جهت استحصال مرفین ، تریاک

پس از حمل به کارخانه یا لابراتوار تبدیل مواد ، درون مخزن مجهز

به هم زن های قوی ریخته می شود که از قبل مقادیر مناسب آب و

آهک در آن موجود می باشد ؛ پس از 24 ساعت محلول شفاف و

قهوه ای رنگ به دست آمده به دستگاه مرفین گیری هدایت می گردد و

 با استفاده از مواد شیمیایی مناسب مانند کلرید آمونیوم ، مرفین

موجود به صورت رسوب ظاهر می شود و توسط فیلتر از پساب

مخزن جدا می گردد.مرفین تولید شده سپس در خشک کن موجود در

بخش تولید، خشک می شود و پس از نمونه برداری و توزین برای

بهره برداری در تهیه دارو های مجاز آماده می گردد .

این ماده به هنگام استحصال اولیه به صورت پودر است ولی در

کارخانجات داروسازی به صورت محلول ، تهیه می شود و با مجوز

پزشکی مورد مصرف قرار می گیرد .

ب)عوارض

مرفین بعد از استعمال به فاصله 15 تا 30 دقیقه اثرات تدخیری خود

را روی سیستم عصبی به جا می گذارد و به تناسب مقدار مصرف شده

 ( 5 تا 10 میلی گرم ) شخص را برای مدت 2 تا 5 ساعت تحت

تاثیرحالات ناشی از مصرف ( نشئگی ) قرار می دهد ؛ این حالات

تا 1۲ساعت بعد رو به کاهش می گذارد . به طور کلی علایم ناشی

 از اثرات مرفین عبارت اند از : خشک شدن پوست ، تنگ شدن

 مردمک چشم ، وجود قند در ادرار ، بی اشتهایی ، یبوست ،

لاغری ، ورم معده ، اختلال در کار روده ها ، اختلال در هضم

غذا و اختلال روانی .

خواص مسموم کننده مرفین به قدری زیاد است که مصرف 200 میلی

گرم آن از راه تزریق معادل 2 تا 3 گرم تریاک است و گاهی منجر به

مرگ مصرف کننده می شود .

هرویین

الف ) تعریف : هرویین از کلمه هیروس یا هیرو به معنی مرد قهرمان

 گرفته شده است . البته این کلمه به معنی زن قهرمان ، زن برجسته ،

 زنی که در خدمات بزرگی به عالم بشریت کرده و زن ایده آل نیز

اطلاق می شود .

هرویین یکی از ترکیبات مرفین است که با عمل استیلاسیون به دست

 می آید . این ماده به رنگ سفید مایل به کرم ، دارای طعمی تلخ و بی

 بو است که پس از مدتی نگهداری ، بوی ترشی و سرکه می دهد .

ب) نحوه پیدایش :

هرویین قوی ترین و مخرب ترین ماده مخدر دنیا

به شمار می آید که در سال 1874 توسط یک دانشمند انگلیسی

ساخته شد و در این باره تحقیقات بیشتر توسط دانشمندان آلمانی

صورت گرفت و در نهایت آن را به عنوان دارو معرفی کردند . در

ایران اولین لابراتوار هرویین سازی در سال 1334 توسط فردی به

نام دکتر مصطفوی ایجاد شد . وی نحوه ساخت و استخراج هرویین

 ازتریاک را به عده ای آموخت و به این ترتیب باعث به وجود

آمدن لابراتوار های بیشتری در سطح کشور شد .

ج)انواع : دبیر خانه کل پلیس بین الملل هرویین را به چهار دسته

تقسیم نموده است :

- هرویین شماره 1 که واقع مرفین است .

- هرویین شماره 2 با درجه خلوص 5 تا10 درصد که به هرویین

خیابانی مشهور است .

- هرویین شماره 3 با درجه خلوص 60 تا 70 درصد که به هرویین

لابراتواری معروف است .

-هرویین شماره 4 با درجه خلوص 90 تا 100 درصد که به هرویین

 تزریقی مشهور است .

د) بسته بندی :

 به طور معمول هر معتاد هرویینی روزانه سه بسته مصرف دارد .

هرویین در بسته های 5 سانتی آماده می شود و معمولا نا خالص می

 باشد . یک گرم هرویین را با توجه به ماده ای که بدان می افزایند به

 30 تا 40 بسته تبدیل می کنند که در اصل چنانچه خالص باشد، یک

 گرم به 20 بسته 5 سانتی تقسیم می شود .